เกษตรอินทรีย์ชุมชนดอยผาส้ม
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ดอยผาส้ม ตำบลแม่สาบ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50250

กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ดอยผาส้ม

เครื่องมือภัยพิบัติชุมชน


1. ผังประวัติศาสตร์ภัยพิบัติชุมชน

ภัยพิบัติที่เกิดกับชุมชนวิสาหกิจชุมชนดอยผาส้ม บ้านอมลองห้วยบง ต้องเผชิญมีหลายด้าน ทั้งภัยหนาว ภัยแล้งจัด ภัยจากหมอกควันไฟป่า ไฟป่ารอบด้าน ภัยจากอาหารปนเปื้อน ทำให้ชาวบ้านต้องร่วมมือกันหาทางเลือกใหม่ เพื่อความอยู่รอดด้วยการรวมกลุ่มกันทำเกษตรอินทรีย์ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง

2. แผนที่ชุมชนรับมือภัยพิบัติ

แผนที่ชุมชนรับมือภัยพิบัติตั้งอยู่ที่ หมู่ ๒ บ้านห้วยบง - อมลอง ต.แม่สาบ อ.สะเมิง จ.เชียงใหม่ ในทุกปีจะเกิดปัญหาไฟป่าและหมอกควันจำนวนมาก ทำให้ผู้คนที่อาศัยอยู่ที่อำเภอสะเมิง และจังหวัดเชียงใหม่ ต้องประสบปัญหากับไฟป่าและหมอกควันจำนวนมาก  ส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจ และมีจำนวนผู้ที่เป็นโรคทางเดินหายใจเพิ่มมากขึ้นทุกปี จึงต้องการกระบวนการเรียนรู้และวิธีการที่จะส่งเสริมให้ประชาชนหันมาใส่ใจรักษาป่าไม้ ปลูกต้นไม้เพิ่ม และทำการเพาะปลูกที่ไม่ต้องทำลายป่าไม้เพิ่มขึ้น อีกทั้งลดการใช้สารเคมี เพื่อให้ประชาชนมีสุขภาพที่แข็งแรง และสามัคคีกันลดปัญหาการเผาไร่เผาป่า

3. ผังเครือญาติ

ชุมชนในพื้นที่บ้านห้วยบงอมลอง ส่วนใหญ่แล้วเป็นพี่น้องในเครือญาติกัน แม้จะเป็นญาติพี่น้องกัน แต่ก็มีความคิดเห็นที่ไม่ตรงกันบ้าง มีความสนิทชิดเชื้อกันกัน เมื่อเกิดภัย ญาติพี่น้องก็ยังจะช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ส่วนใหญ่แล้วจะมีผู้สูงอายุจำนวนมาก แต่วัยรุ่นและวัยทำงานจะไม่ค่อยมี เนื่องจากเข้าไปหางานทำและเรียนในตัวเมืองเป็นส่วนมาก

4. ผังเครือข่ายและองค์กรชุมชน

ชุมชนบ้านห้วยบงอมลอง เป็นสถานศูนย์ปฏิบัติการเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ (บวร.) ที่ใช้หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาทำให้เห็นเป็นรูปธรรม มีหลายฐานเรียนรู้ เช่น ไฟป่า ฝาย แฝก หมอบ้านๆ ให้ผู้คนได้มาศึกษาเรียนรู้ มีเครือข่าย มีรูปแบบจำลองรัฐมนตรีชุมชน มีหน้าที่เป็นจิตอาสารับผิดชอบด้านต่างๆ ด้วยการฝึกให้ชุมชนเป็นผู้มีจิตอาสาและทุกปีจะมีการประชุมใหญ่เพื่อเตรียมรับมือกับไฟป่า  มีการจัดกระบวนการเรียนรู้เรื่องการรับมือไฟป่า และการปฐมพยาบาล วิธีการเอาตัวรอดจากไฟป่า นอกจากนี้ยังมีการทำงานร่วมกับเครือข่ายอื่นๆภายนอกชุมชนอีกหลายเครือข่าย

5. ระบบสื่อสารชุมชน

การเตรียมการรับมือภัยพิบัติจากหลายทางของหมู่บ้านอมลอง ทำให้ชุมชนสามารถบริหารจัดการรูปแบบและช่องทางในการช่วยเหลือตนเองและขอความช่วยเหลือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้อย่างทันท่วงที จากประสบการณ์ของชุมชนแม้จะได้เตรียมการรับมือในบางเรื่อง แต่ก็อาจมีภัยบางอย่างที่ไม่อาจคาดคิดที่สามารถจะเกิดขึ้นได้ เช่น ภัยจากน้ำป่าไหลหลากฉับพลัน ไฟป่ามากับลมพายุที่ไม่สามารถดับได้

6. ตารางทุนชุมชน

พื้นที่บ้านห้วยบงอมลอง เป็นศูนย์ปฏิบัติการเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวพระราชดำริ(บวร.)ดอยผาส้ม เป็นศึกษาเรียนรู้เรื่องหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงรูปธรรม การฟื้นฟู ดิน น้ำ ป่า ฝาย แฝก หมอบ้านๆ สมุนไพรในท้องถิ่น มีเจ้าอาวาสและพระในวัดพระบรมธาตุดอยผาส้มเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของประชาชนและมีความรู้ความสามารถเป็นผู้นำในชุมชน มีเครือข่ายหลายองค์กรเป็นพันธมิตรช่วยเหลือกัน ในชุมชนมีปราชญ์ชาวบ้านที่มีองค์ความรู้มากมายหลายด้านคอยถ่ายทอดให้ลูกหลาน เช่น หมอสมุนไพร หมอนวด ย่ำขาง ครอบแก้ว กัวซา ซึ่งเป็นศาสตร์แพทย์ทางเลือกเพื่อบำบัดความเจ็บป่วยให้คนไข้ในเบื้องต้น เนื่องจากอยู่ห่างไกลโรงพยาบาลประจำอำเภอ พืชเศรษฐกิจในชุมชนมีหลายอาชีพให้เกษตรกรได้ปลูกเพื่อขายเลี้ยงชีพ เช่น เชียงดา หญ้าหวาน เก๊กฮวย กระเทียม กล้วย เพาะเห็ด นอกจากนี้ยังมีการศึกษาซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ให้นักเรียน นักศึกษาได้ศึกษาหาความรู้ด้วยการเรียนเน้นภาคปฏิบัติ ซึ่งเป็นหลักสูตรการศึกษาทางเลือกที่เหมาะสมกับการเรียนรู้ศตวรรษที่ 21 เพื่อปลูกฝังค่านิยมให้เด็กรุ่นใหม่ทำงานเป็น คิดแก้ปัญหาได้ วิเคราะห์ปัญหาได้ ไม่ยอมแพ้ต่ออุปสรรค ความรู้ไม่จำเป็นต้องไปเรียนรู้ในตัวเมืองเสมอไป อยู่ที่ไหนก็สามารถเรียนรู้ได้เนื่องจากมีเทคโนโลยีเข้ามาเกี่ยวข้องในชีวิตประจำวันผู้เรียนมากขึ้นที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ จึงต้องมีการเรียนการสอนให้ผู้เรียนรู้จักใช้ให้เกิดคุณประโยชน์สูงสุด

7. ปฏิทินชุมชน ปฏิทินภัยพิบัติ

ประโยชน์ของการทำปฏิทินชุมชน และปฏิทินภัยพิบัติ มีดังนี้คือ

1.ทำให้เข้าใจวิถีชีวิตชุมชน และการประกอบอาชีพแบบการพึ่งพาตนเองได้ในชุมชน มีการทำอะไรในแต่ละเดือน แต่ละปี

2.ทำให้เข้าใจถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นประจำปี และเหตุการณ์ที่อาจจะเกิดขึ้นจากภัยพิบัติจากทางธรรมชาติที่ไม่สามารถควบคุมได้ เช่น ลม ฝน ฟ้า อากาศ ที่เปลี่ยนแปลงไปอันเนื่องมาจากภาวะโลกร้อนขึ้นทุกปี

3.สามารถประเมินสถานการณ์ ทั้งด้านการศึกษา การเมือง เศรษฐกิจ วัฒนธรรม ในชุมชนได้ในแต่ละเดือน

8. ระบบสุขภาพและการแพทย์ฉุกเฉิน

ยามปกติชุมชนบ้านห้วยบงอมลอง มีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านอมลอง อโรคยา ที่ให้บริการทางแพทย์และสาธารณสุข ช่วยบำบัดบรรเทาความเจ็บป่วยได้ แต่หากเป็นกรณีฉุกเฉินรุนแรงหรือภาวะคับขันที่ต้องส่งโรงพยาบาล จำเป็นต้องส่งไปที่โรงพยาบาลประจำอำเภอซึ่งอยู่ห่างไกลจากชุมชนประมาณ 25 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางโดยรถยนต์ประมาณ 40 นาที และหรือหากเกิดภัยพิบัติด้านอื่นๆที่ไม่สามารถรับมือได้ ก็สามารถแจ้งไปยัง ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน และอบต.ท้องถิ่นได้

9. เรื่องเล่าภัยพิบัติ

สิ่งที่ได้เรียนรู้จากบทเรียนครั้งนี้ ทำให้ชาวบ้านในชุมชนตระหนักถึงการปลูกป่า ปี 2556-2558 ชุมชนสร้างฝายกันมากขึ้น เห็นคุณค่าและประโยชน์ของการสร้างฝาย การเก็บน้ำไว้ใช้ในยามแล้งโดยไม่ต้องรอความช่วยเหลือจากทางหน่วยงานราชการ สามารถพึ่งพาตนเองได้ในระยะ 3 ปีที่ผ่านมาแม้ในยามหน้าแล้ง ยังสามารถทำให้สัตว์ป่าได้พึ่งพิงน้ำจากธรรมชาติที่เกิดจากการปลูกป่าสร้างฝายอีกด้วย