ธนาคารอาหารสอยดาว
ชุมชนคลองทรายเขาสอยดาวเหนือพัฒนา หมู่ 12 บ้านนากระชาย รหัสไปรษณีย์ 22180

เครื่องมือภัยพิบัติชุมชน


1. ผังประวัติศาสตร์ภัยพิบัติชุมชน

ชุมชนคลองทรายเขาสอยดาวเหนือพัฒนา หมู่ 12 บ้านนากระชาย    ตำบลทรายขาว อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี  จากประวัติศาสตร์เคยเกิดโรคฝีดาษระบาด และเป็นพื้นที่ประสบภัยพิบัติจากธรรมชาติ ได้แก่ ภัยแล้ง น้ำป่าไหลหลาก วาตภัยและเกิดจากน้ำมือของมนุษย์จนเสียสมดุลธรรมชาติทำให้เกิดปัญหาสารเคมี และช้างป่า ส่งผลกระทบต่อการผลิตอาหารเพื่อการบริโภคและการประกอบอาชีพตลอดจนความไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินภาคเกษตร ที่อยู่อาศัย การใช้ชีวิตประจำวันที่เปลี่ยนไป

2. แผนที่ชุมชนรับมือภัยพิบัติ

อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรี มึ 5 ตำบล ประกอบด้วยตำบลทรายขาว ตำบลสะตอน ตำบลทุ่งขนาน ตำบลทับช้างและตำบลปะตง

อำเภอสอยดาวมีการปลูกลำไยทั่วพื้นที่และใช้สารเคมีและเป็นพื้นที่ประสบปัญหาภัยแล้ง พื้นที่ที่ประสบปัญหาสารแคมี ช้างป่า น้ำป่าไหลหลากคือตำบลทรายขาว ตำบลปะตง ตำบลทับช้าง โดยเฉพาะพื้นที่ทางทิศตะวันตกซึ่งเป็นเขตรอยต่อของเทือกเขาสอยดาว

พื้นที่ที่เป็นกลุ่มเป้าหมายรับมือภัยพิบัติคือพื้นที่ที่ทำเกษตรอินทรีย์มีที่ตำบลทรายขาว ตำบลปะตง และตำบลทับช้างและพื้นที่อำเภอโป่งน้ำร้อนบางส่วน

3. ผังเครือญาติ

พื้นที่หมู่ 12 ตำบลทรายขาว อำเภอสอยดาว จังหวัดจันทบุรีตระกูลใหญ่เก่าแก่ในพื้นที่คือตระกูลถ้อยคำ ต่อมาได้เกี่ยวดองกับตระกูลศรีวิชัย ตระกูลทองทา ซึ่งอยู่มาเก่าก่อนเช่นกัน ส่วนตระกูลอื่นที่ไม่เชื่อมโยงกันเป็นผู้ที่มาซื้อที่อยู่ใหม่ซึ่งมาจากทุกภาคกลาง ภาคใต้ กรุงเทพมหานคร และภาคตะวันออกด้วยกันโดยสรุปเป็นเครือญาติกันประมาณร้อยละ 70

4. ผังเครือข่ายและองค์กรชุมชน

มีเครือข่ายและองค์กรชุมชนในพื้นที่ประกอบด้วยที่ว่าการอำเภอสอยดาว องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น โรงเรียน ไปรษณีย์ สถานีตำรวจ บริษัทขนส่ง องค์การโทรศัพท์  ธนาคาร ห้างร้าน ลานรับซื้อพืชผลทางการเกษตรชุมชนคลองทรายเขาสอยดาวเหนือพัฒนา หมู่12 บ้านนากระชาย มีจุดแข็งคือ มีวัดในพื้นที่จำนวน 2 วัด ซึ่งคอยให้การสนับสนุนทุกกิจกรรมในชุมชน เป็นที่ศรัทธาของชุมชนและพุทธศาสนิกชนจำนวนมาก คราประสบภัยน้ำหลากที่รุนแรงมีการระดมทุนผ่านญาติโยมที่มาทำบุญ มีสมาชิกชุมชนปฏิบัติงานในสถานบริการสาธารณสุข ทำให้ไวต่อการเยี่ยม เยียวยา มีอสม.ที่เข้มแข็ง มีหน่วยงานภาครัฐมาช่วยหนุนเสริมตามภารกิจ มีภาคเอกชนที่ร่วมบุญกับชุมชน

5. ระบบสื่อสารชุมชน

มีการใช้โทรศัพท์มือถือร้อยละ 90 ในการติดต่อสื่อสาร มีกลุ่มไลน์ มีเฟส และมีเสียงตามสายของเทศบาลทรายขาว มีป้ายประชาสัมพันธ์ขององค์การบริหารส่วนตำบลเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ความรู้ มีการประชุมประจำเดือนในหมู่บ้าน มีการประชุมกลุ่มเกษตรต่อเนื่องทุกเดือน มีการแลกเปลี่ยนข่าวสารผ่านไลน์ของเครือข่ายและในเวทีประชุมต่าง ๆ ของเครือข่าย มีเครือข่ายสื่ออิสระสามารถสื่อสารผ่านนิตยสารมณีบูรพาทุก 3 เดือน

6. ตารางทุนชุมชน

ในพื้นที่มีทุนทางธรรมชาติที่หลากหลาย ต่อเทือกเขาสอยดาวเหนือ อากาศหนาวเย็นในตอนกลางคืนทั้งปีใกล้แหล่งท่องเที่ยวคือน้ำตกเขาสอยดาว ที่มีความสมบูรณ์ทางธรรมชาติ พื้นที่สามารถปลูกไม้ผลให้รสชาดที่ดีเป็นเอกลักษณ์ มีสมุนไพรกระวานที่มีคุณภาพดีที่สุดในโลก มีประเพณีและภูมิปัญญาท้องถิ่นเช่นการทรงเจ้าประจำปีในเดือนเมษายน มีการอนุรักษณ์ประเพณีและให้ความสำคัญทางพระพุทธศาสนา มีพระสงฆ์ที่เป็นพระปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ เป็นผู้นำในการสร้างป่าช่วยเหลือสังคมเชื่อมโยงให้เห็นภาพอย่างชัดเจน ยังมีอาชีพช่างไม้ ช่างปูน ช่างไฟฟ้า มีบุคลากรที่เป็นข้าราชการครู ข้าราชการท้องถิ่นด้านการคลัง ข้าราชการพลเรือน ข้าราชการด้านสาธารณสุขและหลากหลายอาชีพ มีร้านอาหารขึ้นชื่อในชุมชน มีกลุ่มจิตอาสาพิทักษ์ช้างป่ากลุ่มเกษตรอินทรีย์

7. ปฏิทินชุมชน ปฏิทินภัยพิบัติ

เดือนมกราคมถึงธันวาคม  ภัยแล้ง (พ.ศ. 2559)

เดือนกันยายนถึงเดือนตุลาคม  ภัยน้ำหลาก (พ.ศ.2533, 2557,  2558 และพ.ศ. 2561)

เดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม  วาตภัยหรือลมกระวาน

เดือนมกราคมถึงธันวาคม  ภัยจากสารเคมี (พ.ศ.2546ถึงปัจจุบัน)

เดือนมกราคม  ภัยแล้ง (พ.ศ. 2557 ถึงปัจจุบัน)

8. ระบบสุขภาพและการแพทย์ฉุกเฉิน

ระบบสุขภาพและระบบการแพทย์ฉุกเฉินในชุมชนที่ใช้แจ้งเหตุด่วนเหตุร้ายได้แก่

ศูนย์สาธารณสุขมูลฐานของชุมชน ไลน์กลุ่มอสม. กลุ่มหมู่บ้าน กลุ่มอาสาพิทักษ์ช้างป่า

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านปะตง โรงพยาบาลสอยดาว (1669 ฉุกเฉิน 039421006)

กู้ชีพฉุกเฉินขององค์การบริหารส่วนตำบลทรายขาวและกู้ชีพฉุกเฉินของเทศบาล ตำบลทรายขาว

นอกจากนี้สามารถใช้เบอร์โทรทุกส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง เบอร์ตรงท่านนายอำเภอสอยดาว

9. เรื่องเล่าภัยพิบัติ

เรื่องเล่าภัยพิบัติจากผู้เฒ่าผู้แก่อายุกว่า 80 ปี มีเรื่องเล่าภัยพิบัติจากโรคระบาดคือโรคฝีดาษ มีการตายจำนวนมาก ขาดยารักษาโรค ไม่มีที่เผาศพ จัดการศพด้วยการเผาเชิงตระกอน ใช้การหลบเข้าป่าเพื่อไม่ให้ระบาด ใช้การฝังร่างของตนเองกับพื้นดินเพื่อให้พระแม่ธรณีช่วยบำบัดโรค บ้างหาย บ้างตายในป่า

เรื่องเล่าวาตภัยเรียกว่าลมกระวานที่รุนแรงต้นไม้โค่นล้มใส่คนบาดเจ็บ ตาย โดยเชื่อว่ามีการเซ่นไหว้ไม่เป็นที่พอใจของเจ้าป่าเจ้าเขา

เรื่องเล่าภัยแล้ง ประมาณ 60 ปีก่อนมีภาวะภัยแล้งจนไผ่ออกดอก ไม้ป่าแห้ง มีไฟป่าบนภูเขาต้องไปช่วยกันดับ ทำนาไม่ได้ต้องใช้หัวเผือก มัน กล้วย กลอยหุงปนกับข้าวสารเพื่อลูกหลานและสมาชิกครอบครัวให้พอกินพออิ่ม