กลุ่มวิสาหกิจชุมชนพืชปลอดภัยท่าเดื่อ
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนพืชปลอดภัยท่าเดื่อ รหัสไปรษณีย์ 36120

เครื่องมือภัยพิบัติชุมชน


1. ผังประวัติศาสตร์ภัยพิบัติชุมชน

บ้านท่าเดื่อ หมู่ที่ 9 ตำบลบ้านยาง อำเภอเกษตรสมบูรณ์  จังหวัดชัยภูมิ เป็นหมู่บ้านแรกที่อยู่ภูเขาและใกล้กับชลประทานน้ำพรมที่รองรับน้ำจากเขื่อนจุฬาภรณ์ ถ้าหากว่าปีใดที่ฝนตกแรงหรือพายุเข้าจะทำให้ได้รับผลกระทบการการถูกน้ำท่วมมากที่สุดและเป็นหมู่บ้านแรกที่จะได้รับผลกระทบและเสียหายมาก เกษตรกรจึงเห็นว่าถ้าหากมีแผนในการป้องกันภัยพิบัติเกิดขึ้นจะทำให้เกิดความเสียน้อยลง

จุดเสี่ยงภัยของชุมชนอยู่ด้านทิศตะวันตกของหมู่บ้านซึ่งเป็นลำห้วยที่เชื่อมกับลำน้ำพรมและรับน้ำจากสันเขาด้านทิศตะวันตก น้ำจะไหลทะลักเข้าด้านท้ายบ้านทิศตะวันตกและไหลผ่านเข้าหมู่บ้านตามถนนและเป็นแอ่งต่ำที่กลางหมู่บ้านทำให้ได้รับผลกระทบทั้งหมู่บ้าน

2. แผนที่ชุมชนรับมือภัยพิบัติ

จุดเสี่ยงภัยจะอยู่ด้านทิศตะวันตกของหมู่บ้านซึ่งเป็นลำห้วยที่เชื่อมต่อรับน้ำจากลำน้ำพรมที่ไหลทะลักเข้ามาเมื่อน้ำมากและเอ่อล้นพร้อมกับน้ำจากภูเขาไหลลงมาปะทะกันแล้วจะไหลเข้าท้ายหมู่บ้านทันทีทำให้เกิดความเสียหายได้อย่างรวดเร็ว

3. ผังเครือญาติ

4. ผังเครือข่ายและองค์กรชุมชน

5. ระบบสื่อสารชุมชน

ระบบสื่อสารเมื่อก่อนจะเป็นกานบอกปากต่อปาก เครือญาติและจะมีหอกระจายข่าวเข้ามาในการกระจายข่าวในปัจจุบันจะมีการใช้โทรศัพท์มือถือเข้ามา, ในการสื่อสารส่งข่าวในการช่วยเหลือรายงานความเคลื่อนไหวและการเตือนภัยและการรายงานข่าวจากโทรทัศน์  วิทยุ ทำให้สะดวก

การสื่อสารจำเป็นต่อการปฏิบัติงานในการช่วยเหลือในการเกิดภัยโดยการเริ่มต้นตั้งแต่การเตือนก่อนเกิดภัย ระหว่างเกิดภัยและหลังการเกิดภัยและรายงานสถานการณ์ฉุกเฉินโดยอาศัยเครือข่ายในการเชื่อมโยงการปฏิบัติงานในชุมชน

6. ตารางทุนชุมชน

เป็นการอาศัยชั่วคราวในการอพยพเมื่อเกิดภัย ผู้นำชุมชนจะเป็นแกนนำในการประสานงานกับชาวบ้าน และเครือข่ายต่าง ๆ ทั้งภายในชุมชนและนอกชุมชน

ทุนในชุมชนมีหลากหลายทั้งเป็นเงินและไม่เป็นเงิน แต่สามารถช่วยเหลือเกษตรกรได้ในคราวเดือดร้อนและต้องการความช่วยเหลือ ซึ่งทุนในชุมชนเกื้อกูลกันได้

7. ปฏิทินชุมชน ปฏิทินภัยพิบัติ

อาชีพของชุมชนจะมีอาชีพทำการเกษตรคือทำนาเป็นหลักพันธุ์ข้าวที่ใช้คือ ข้าวเหนียว กข 6 ข้าวขาวมะลิ 105 และเริ่มทำการปลูกข้าวสีดำไรซ์เบอร์รี่ เพื่อเพิ่มมูลค่าและมีตลาดรองรับทำการเกษตรแบบอินทรีย์เป็นหลัก หลังทำนาเสร็จจะปลูกพืชหลังนาคือ นาปรัง ถั่วเหลือง ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ พริก  แตงโม

8. ระบบสุขภาพและการแพทย์ฉุกเฉิน

ระบบการแพทย์ ชุมชนจะมีเครือข่ายระบบการรักษาพยาบาลโดยผ่านเครือข่าย อสม.เป็นหลักประสานกับองค์การบริหารส่วนตำบลและสาธารณสุขที่ทำงานในตำบลและเข้าสู่โรงพยาบาลเกษตรสมบูรณ์

9. เรื่องเล่าภัยพิบัติ

เมื่อปี 2521 เกิดน้ำท่วมใหญ่และน้ำจากภูเขาได้ไหลมาปะทะกับน้ำเขื่อนจุฬาภรณ์พร้อมได้ได้เกิดฝนตกแรงและต่อเนื่องทำให้เกิดน้ำเอ่อท่วมกระทันหันเนื่องจากไม่มีที่กักเก็บน้ำที่ไหลมาจากเขื่อนจุฬาภรณ์จึงเกิดน้ำท่วมหนักชาวบ้านได้ทำการอพยพเด็กคนชราไปไว้ตีนเขาซึ่งเป็นที่ทำการเกษตรพื้นที่ทำไร่ไปไว้ในที่พักห้างนารวมกันอยู่แบบแออัดไม่มีที่หลับหนอน  ผู้ที่ยังพอมีกำลังได้เดินทางไปมาระหว่างที่พักกับในหมู่บ้านเพื่อมาดูแลบ้านและข้าวของได้นำอาหารที่พอมีในหมู่บ้าน(ปลาร้า ข้าวสาร)ไปให้เด็กและคนชราได้บริโภคซึ่งมีความลำบากมากระยะทางจากหมู่บ้านถึงตีนเขาประมาณ  1.5  กิโลเมตร จึงทำให้เกิดเป็นโรคน้ำกัดเท้า อุปกรณ์การเกษตรรถไถเดินตามเสียหายจมไปกับน้ำ พร้อมกับสัตว์เลี้ยง ที่เลี้ยงไว้บริโภคในครัวเรือน หมู เป็ดไก่ ปลา และในปี2526  ได้มีโครงการชลประทานน้ำพรมทำการสร้างคลองชลประทานฝั่งซ้ายและฝั่งขวาขึ้นโดยใช้ชลประทานโนนเขวากั้นลำน้ำพรมเพื่อรองรับการระบายน้ำจากเขื่อนจุฬาภรณ์ แต่ถ้าหากมีฝนตกแรงติดต่อกันหลายวันก็จะเกิดน้ำหลากจากภูเขามาปะทะกับน้ำเขื่อนที่ปล่อยมาเพื่อระบายไม่ให้น้ำในเขื่อนเกินพิกัดเช่นในปี 2542 เริ่มมีการเตือนภัยโดยการใช้หอกระจายข่าวและวิทยุสื่อสารของมหาดไทยในการเตือนภัยทำให้ชาวบ้านได้เตรียมตัวในการอพยพได้ทันซึ่งกรณีเช่นนี้จะเกิดขึ้นซ้ำซากตลอดมาในปี 2552 ได้เกิดน้ำท่วมใหญ่พร้อมน้ำฝนและน้ำบนเขาไหลมาปะทะกันอย่างรวดเร็วทำให้อพยพไม่ทันและเกิดความเสียหายกับพื้นที่การเกษตรเนื่องจากข้าวกำลังแก่ในระยะพลับพลึงชาวบ้านไม่มีข้าวไว้กินหลังน้ำลดเริ่มมีหน่วยงานราชการเข้ามาช่วยเหลือและให้ถุงยังชีพแก่ครัวเรือนที่ถูกน้ำท่วม ในปี 2559 มีการสื่อสารรวดเร็วขึ้นโดยใช้โทรศัพท์แจ้งเตือนเป็นระยะแต่ก็ยังเกิดน้ำท่วมเหมือนเดิมเนื่องจากน้ำจากภูเขาไหลหลากมาตอนกลางคืนทำให้อพยพบางส่วนไม่ทันเกิดความเสียหายน้อยกว่าทุกครั้งจนถึงปัจจุบันพื้นที่ของชุมชนบ้านท่าเพื่อก็ยังอยู่ในภาวะที่เสี่ยงต่อการเกิดภัยจากน้ำท่วม

การเกิดภัยธรรมชาติทำให้เกษตรกรและชุมชนเสี่ยงต่อการเสียหายของพืชที่เป็นพืชหลักคือข้าวซึ่งพันธุ์ที่ปลูกคือข้าวเหนียว ก.ข 6 ขาวมะลิ 105 ซึ่งระยะเวลาของการปลูกตลอดฤดูการผลิตถึงการเก็บเกี่ยวจะเป็นช่วงที่เกิดภาวะภัยธรรมชาติคือน้ำท่วมและน้ำหลากทุกปี ซึ่งเกษตรกรจะได้ความเสียหายและรับผลกระทบทุกครั้งที่เกิดเหตุบางปีเกษตรกรแทบไม่มีเมล็ดพันธุ์ข้าวไว้ทำพันธุ์ในฤดูการผลิตในครั้งต่อไปต้องอาศัยยืมจากญาติพี่น้องในอำเภอหรือตำบลใกล้เคียงทำให้เกษตรกรและชุมชนเดือดร้อนและรายได้ก็ลดลงเศรษฐกิจย่ำแย่ฟื้นตัวได้ช้าหลังน้ำลด